محیط کسب و کار امن، لازمه توسعه اقتصادی
   
 
    • معرفی موزه گمرک

      بسمه تعالی
      موزه و مرکز اسناد تاریخی گمرک ایران
      واژه موزه مشتق از کلمه میوزیوم لاتین است که در اصل به معنای جایگاه و معبد موس هاست . براساس تاریخ اساطیری یونان باستان موزه ها یا موس ها الهه های یونانی بودند که هریک نماد ومظهر یکی از هنرهای آن دوران به شمار می رفتند . یکی الهه یا موس شعر، دیگر موسیقی ودیگری تاریخ و به عبارت ساده تر مجموعه آثار باستانی ویا عمارتی که آثار باستانی در آن نگهداری یا به معرض نمایش گذارده شود موزه نام دارد. امروزه وجود موزه ها به ویژه موزه های باستان شناسی ، مردم شناسی ، هنر واسناد تاریخی در هر شهر یا کشوری از رشد و کمال فرهنگی مردم آن دیار و سامان محسوب می شود . زیرا ریشه های عمیق فرهنگی ، اقتصادی ، مذهبی (وغیره ) هر ملت در موزه تجسم عینی می یابد.
      در حقیقت از این رهگذر اقوام وملل اقدام به اطلاع رسانی واعلام هویت تاریخ تمدت ، فرهنگ ، اقتصاد ، مذهب و... با انگیزه طرح وبیان استعدادهای گذشتگان خویش بمنظور اثبات توانمندیهای نسل حاضر وتعیین جایگاه جهانی در میان سایر جوامع وملل وثبت وانعکاس آن برای نسلهای آینده می نمایند . مراحل مختلف تحول و تطور زندگی بشر ، علم ، دانش ، اسناد ، دیوان سالاری اداری ، تکنولوژی ، هنر و... همه از پرتو پژوهشهای مختلف در موزه ها قابل عرضه هستند و اسناد و آثار و اشیاء درون موزه ها موجب پند آموزی و از جانب دیگر سیمای افتخار وغرور ومباهات ملی است . از این راه می توان میراث وفرهنگ تاریخی وگرانبهای این مرز وبوم را به نسل های فردای ایران زمین انتقال داد.
      براساس منابع موجود در موزه هخامنشیان یعنی بیش از 25 سده پیش کشور ایران یکی از مراکز مهم بازرگانی جهانی بوده و سیاست بازرگانی ایران در آن زمان براساس آزادی بازرگانی استوار بوده است در آن عهد راه شاهی که یکی از شاهراه های بزرگ جهانی بوده از شوش تا سارد به طول 2500 کیلومتر امتداد داشته است . در این راه بزرگ پیک و چاپار وکاروانسرا وراهبان بوجود آمده وکاروان های مال التجاره از ایران تا کناره های دانوب با برخورداری از امنیت رفت وآمد میکرده اند.
      در زمان بسیار قدیم دریافت حقوق وعوارض گمرکی در ایران متداول بوده ودر مرزهای کشور دفترهای گمرکی وجود داشته است . گیرشمن در کتاب ایران از آغاز تا اسلام می نویسد : « اسکله ، بنادر ومیدان های فروش ونیز در تجارت داخلی عوارض وصول می شد.» دریافت عشریه به یک دهم کالای بازرگانی از زمان هخامنشیان رسم بوده است . این عوارض در ایران ، روم ، جین ، مصر ، یونان وعربستان هم معمول بوده است .
      پس از انقراض دولت هخامنشیان برای مدتی سازمان اداری ومالی کشور ایران وضعی نابسامان یافت . در دوره اشکانیان که پس از جانشینان اسکندر به حکومت رسیدند ونزدیک به پانصد سال حکومت کردند . بازرگانی در ایران رواج بسیار داشت وبازرگانان ایرانی در مسیر جاده تاریخی ابریشم که از چین آغاز می شده وتا امپراتوری روم امتداد داشت به مبادله کالا می پرداخته اند . در مرزهای حکومت اشکانی « گمرکخانه » دایر بوده وکالاهای ورودی در کتابچه هایی که مخصوص این کار بود ثبت می شد.
      در دوره ساسانیان نیز بازرگانی رواج داشته وحقوق وعوارض وسیله دیوان دولتی گرفته می شده و وصول باج راهداری از کالاهای بازرگانی وکاروانها در راه ها وگمرکخانه ها همچنان معمول بوده است .
      در ایران باستان وهمچنین در دوره ساسانیان به دفتر مراسلات دولتی « دیوان »‌ می گفته اند ودیوان دفترخانه ای بوده که کارگزاران خراج در آن گرد می آمده اند . برای نخستین بار رومی ها دیوان فارسی را به معنی اداره به کار برده وبه گمرک دوگان « Dogana » گفته اند وهنوز در ایتالیا چنین گویند. فرانسوی ها نیز واژه Douane را از دیوان فارسی گرفته اند که به معنی گمرک است . اسپانیایی ها نیز پس از رفتن اعراب به آن کشو ردر سده های نخستین هجری ، دیوان فارسی را از الدیوان عرب گرفته Adouanee گفته اند . از منابع موجود بر می آید که بندرهای مهم سواحل وجزایر خلیج فارس مانند هرمز ، کیش ، مهروبان ، سیراف ، ابله وغیره درآمد سرشار داشته اند واجازه دادن این بندرها که در زمان ساسانیان معمول بوده در دوره های بعد هم انجام می گرفته است .
      در اوایل دوره های اسلامی در مرزهای ایران همان رسوم ومقررات که درزمان ساسانیان رایج بود اجرا می شد. در دوره خلیفه دوم که سرزمین اسلامی گسترش زیادی یافت مبادلات بازرگانی نیز میان دار الاسلام وسایر سرزمین ها توسعه پیدا کرده در آن زمان از بازرگانانی که به کشورهای اسلامی کالا می آوردند حقوقی که میزان آن یک دهم کالای بازرگانی بود گرفته می شد که به آن « عروض تجارت » می گفتند وبعدها به «عشور» معروف شد.
      ابن حوقل محقق دوره عباسیان در باره میزان وصول عوارض گمرکی در دوره عباسیان می نویسد:
      « هر سال هزار هزار درهم از کالای صادر شده از آذربایجان به سرزمین ری باج گرفته می شد واین کالا بیشتر بر چارپایان مانند گاو وگوسفند و کالاهای دیگر بود . در زمان دیلمیان که تا بغداد را زیر نفوذ داشتند کشتیرانی وبازرگانی گسترش یافت . در فارسنامه ابن بلخی درباره خراج سالانه بندر سیراف واقع در مجاورت بندر طاهری بوشهر در دوره دیلمیان آمده است : خراج سیراف با عشور مرکب دریاها (یعنی ده درصد از کالای شناور) دویست و پنجاه وسه هزار دینار بوده است » در دوره خوارزمشاهیان در نتیجه سخت گیری مأموران مرزی و گمرکی نسبت به بازرگانان مغول در ماوراء النهر آتش جنگ روشن گردید. از این زمان تا زمان تشکیل حکومت صفوی به واسطه جنگ ها وکشمکش ها ، مرزها وراه ها و داد وستد و همچنین امور ملتی وگمرکی از نظم وقاعده معینی برخوردار نبوده است .
      در دوره حکومت صفویان ، یعنی از سال 906 تا 1144 هجری قمری باب بازرگانی و داد وستد میان شرق وغرب گشوده شد ، در این دوره دولت اداره گمرک خانه ها را در دست داشت . نرخ معمول حقوق گمرکی در دوره صفویه برای اتباع ایرانی سه درصد ارزش کالا وبرای بیگانگان پنج درصد بوده است . در دوره صفویه واژه گمرک که از کلمه Comerece به معنای تجارت ومبادله کالا گرفته شده است درایران متداول شد.
      در زمان شاه سلیمان صفوی ، از سال 1085 هجری قمری اداره گمرک خانه ها وتحصیل درآمد آنها به اجاره واگذار شدواین رسم تا زمان قاجاریه وآمدن مستشاران بلژیکی به خدمت گمرک ایران متداول بود. در زمان فتحعلی شاه قاجار جنگ ایران وروس در گرفت وپس از چندی پیمان گلستان به ایران تحمیل شد . در سال 1228 هجری قمری به وجب این پیمان در گمرک ایران وضع تازه ای پیش آمد.
      در زمان ناصرالدین شاه قاجار برای اصلاح وضع گمرک نظام نامه گمرک ایران برای تشریفات گمرکی در 33 فصل تنظیم وانتشار یافت . در سال 1292 هجری قمری به دستور ناصر الدین شاه قاجار وزارت گمرک در ایران تشکیل شد.
      از دوره مظفرالذین شاه میزان اجاره گمرکات هر ساله تعیین می شد. در این دوره به منظور اصلاح وضع خزانه وافزایش درآمد کشور ایجاد سازمان نوینی مشابه اروپا مورد توجه قرار گرفت . لذا در سال 1898 میلادی به وزیر مختار ایران در کشور بلژیک دستور داده شد اشخاصی را برای خدمت در گمرک ایران استخدام کند و وی سه نفر به نام های نوز ، پریم و تینس را برگزید.نوز به موجب فرمانی که از مظفرالدین شاه گرفت مقاطعه کاری واجاره داری گمرکات را که از زمان شاه سلیمان صفوی در ایران برقرار بود لغو کرد. نوز سالها به عنوان مدیرکل گمرکی به کار خود ادامه داد. در سال 1900 میلادی نوز همکاران تازه ای را از بلژیک به ایران دعوت کرد . مستشاران بلژیکی مدت 36 سال در خدمت دولت ایران بودند ودر این مدت برای وصول حقوق وعوارض گمرکی در سالهای1902، 1903 و 1920 میلادی سه تعرفه گمرکی تنظیم وبه مورد اجرا گذاشتند.
      تعرفه 1920 میلادی تا سال 1307 خورشیدی اجرا می شد ودر این زمان دولت ایران با توجه به توصیه های مبنی بر اینکه کشورهای خارجی از ایجاد محدودیت برای تعرفه گمرک در ایران دست بردارند ، تعرفه های 1902، 1903 و 1920 ملغی شد ودر سال 1307 تعرفه جدیدی تصویب شد وبا اجرای آن اثرات پیمان گلستان وترکمن چای از بین رفت . پس از آنکه ایرانیان با روش کار آشنا شدند خود به اداره امور پرداختند واز سال 1313 خورشیدی اداره امور گمرک به مسئولان ایرانی سپرده شد.
      در سال 1325 خورشیدی سازمانی به نام گارد گمرک تشکیل شد و وظایف مبارزه با قاچاق به عهده این سازمان واگذار شد. در سال 1336 خورشیدی قانون تشکیل وزارت گمرکات وانحصارات به تصویب مجلسین وقت ایران رسید وبرای مدت چهار سال گمرک به عنوان وزارتخانه فعالیت داشت .
      گمرک ایران پس از انعقاد قرار داد تعرفه نمانکلاتور بروکسل در سال 1955، در همان سالهای نخستین به قرارداد مزبور ملحق شد. متعاقب آنکه به یاری خداوند متعال ، تصمیم دولت خدمتگذار وحمایت ریاست کل گمرک ایران جناب آقای مسعود کرباسیان اندیشه تشکیل موزه ومرکز اسناد تاریخی گمرک ایران شکل گرفت، دیری نپایید که جنبه های عملی آن آغاز گردید . ابتدا مکان مناسبی جهت این کار در نظر گرفته شد که خود دارای پیشینه ای تاریخی است ونام اولین وآخرین نخست وزیران رضاخان یعنی سید ضیاء الدین طباطبایی ومحمد علی فروغی را در کارنامه ملکی خود دارد.
      اندیشه نخست تأسیس موزه ومرکز اسناد تاریخی گمرک ایران بر پایه های زیر استوار است:
      1-تاریخچه واسناد تجاری ، اقتصادی وگمرکی در مرکزی گردآوری و از آسیبهای جدی ونابودی تدریجی محفوظ بمانند.
      2-نسبت به بازسازی تاریخی یکی از قدیمیترین ادارات ایران اقدام شود.
      3-مکان مناسب جهت مطالعه وتحقیق آماده تا اساتید ومحققین ودانشجویانی که در این راستا فعالیت می نمایند ، در این پژوهشکده تاریخی ، فرهنگی و اقتصادی که ان شاء الله مرکز ثقل اطلاعات تاریخ تجارت وبازرگانی خارجی ایران از دیر باز تا کنون خواهد بودنیازشان را برآورده سازند.
      در حال حاضر این موزه به سه بخش مهم تقسیم می شود :
      الف ) اسناد با ارزش تاریخی که از اواخر دوره قاجار تا عصر حاضر ادامه می یابد وحاکی از سیر تطور اداری گمرک در جایگاه تاریخی آن است .
      ب ) نمایشگاه وسایل وملزومات اداری که گمرک در فعالیت خود به نوعی از آنان استفاده می نموده است از قبیل قپان یا باسکول ، ماشین تحریر ، گاو صندوق ، دستگاه اطفاء حریق وغیره .
      ج ) نمایشگاه اشیاء و مکشوفه قاچاق شامل دو بخش جاسازی ها ومواد مخدر واشیاء هنری نفیس که جزئی از میراث فرهنگی کشور می باشند.
      مدیریت سازمان با استقبال از افکار و اندیشه ای نو در مسیر تکامل وپیشرفت موزه امیدوار است تا با غنای هر چه بیشتر مجموعه گردآوری شده ضمن ارج نهادن به تلاش گذشتگان پاسخگوی نیازهای رو به تزاید نسل حاضر وآینده باشد.

      سابقه تاریخی گمرک
      در دوره صفویه از سال 1674 میلادی تا 223 سال بعد گمرک اجاره داده می‌شده است
      معروف‌ترین مقاطعه کار در دوره قاجاریه شخصی بنام کربلایی عباسعلی بوده است
      سال 1282 هجری شمسی - ورود بلژیکی‌ها (مسیونوز) و وضع قوانین و مقررات برای وصول درآمد گمرک
      سال 1312 هجری شمسی – خروج بلژیکی‌ها
      سال 1335 هجری شمسی تاسیس وزارت گمرکات و انحصارات
      سال 1341 با ادغام وزارت بازرگانی با وزارت صنایع و تشکیل وزارت اقتصاد، گمرک جزء وزارت اقتصاد شد
      سال 1350 تصویب قانون فعلی امور گمرکی
      سال 1351 تصویب آیین‌نامه آن
      سال1375اجرای سیستم هماهنگ HS در گمرک


      ابلاغ مصوبه مجلس در خصوص استفاده از لباس تهیه‌ شده از پارچه‌های وطنی در ادارات دولتی از طرف رییس ایالتی گمرکات خراسان بتاریخ 1302 هجری شمسی


      امریه میرزا کوچک خان به مستحفظین گمرک و اجازه دکتر حشمت جهت حمل مقدار یک هزار و سه پوط برنج مربوط به 1299 هجری شمسی


      گزارشی از وضعیت صادرات استان خراسان تهیه ‌شده 21/12/1318


      نمودار آماری صادرات و واردات ایران مربوط به سال 1305 شمسی


      موزه گمرک ایران


      نمونه ای ازموارد نگهداری شده در موزه گمرک




اخبار
دسترسی سریع
تعامل الکترونیک
پیوندها